Historia Międzynarodowego Festiwalu Piosenki i Kultury Romów

Międzynarodowy Festiwal Piosenki i Kultury Romów odbywa się co roku w trzeci weekend lipca. Festiwal jest największą imprezą romską w Europie ale także na świecie. W latach 1997-2007 oraz w 2012 i 2013 roku gospodarzem imprezy był Ciechocinek – perła polskich uzdrowisk, a w okresie 2008 - 2011 miastem festiwalowym został Glinojeck. Przeniesienie imprezy na Mazowsze miało charakter symboliczny, jego celem było przypomnienie o życiu taborowym Romów, ich wędrówkach, których zakazano w Polsce w 1964 roku.

Pomysłodawcą i jednocześnie organizatorem Festiwalu Romów jest Don Vasyl Szmidt – najpopularniejszy Rom w Polsce. Kompozytor, autor tekstów, piosenkarz, założyciel zespołu Czarne Perły, solista zespołów Terno i Roma, obecnie lider grupy Don Vasyl & Gwiazdy Cygańskiej Pieśni. Don Vasyl jest poetą, autorem tomiku wierszy "Pasażerowie niebieskiego taboru" (1998, wznowienie 2005) oraz śpiewnika "Piosenki Don Vasyla – Jedno jest niebo dla wszystkich" (2007).

Z początku Festiwal Romów odbywał się w drewnianej, zabytkowej Muszli Koncertowej, znajdującej się w Parku Zdrojowym, co nadawało niesamowity charakter tej wspaniałej imprezie kulturalnej. Jednak olbrzymie zainteresowanie festiwalem, coroczny napływ do Ciechocinka tłumów widzów chcących uczestniczyć w tym oryginalnym widowisku spowodował, że konieczne stało się przeniesienie imprezy na większy teren, tak aby wszyscy mogli się pomieścić.
W 2001 roku po raz pierwszy Festiwal odbył się na płycie stadionu sportowego CKS Zdrój w Ciechocinku, usytuowanego pomiędzy tężniami, które są główną atrakcją uzdrowiskowego miasta.

Ideą I Festiwalu Romów w 1997 roku, było zebranie dawnych członków zespołu Roma, działającego od 1948 roku, rozsianych po całym świecie. Stąd gośćmi tego Festiwalu byli Randia z USA i Siostry Rajfer z Izraela.

Drugi Festiwal przyjął ideę prezentacji kultury romskiej w Europie, natomiast III Festiwal Romów pod hasłem "Romowie wokół nas", prezentował kulturę Romów w państwach sąsiadujących z Polską.

IV Międzynarodowy Festiwal Piosenki i Kultury Romów, zaprezentował nam proces metamorfozy narodu romskiego oraz kultywowanie tradycji w pokojowej konfrontacji z innymi tradycjami i kulturami.

Kolejne edycje Festiwalu propagowały kulturę, taniec, muzykę a także język społeczności romskiej. Z biegiem lat każdy Festiwal był coraz ciekawszy i coraz bardziej urozmaicony.

W 2004 roku odbył się po raz ósmy. Był inny niż wszystkie poprzednie festiwale, ponieważ wtedy po raz pierwszy od czasów wojny, król romski nadał tytuł romskiego wójta. Wraz z inkrustowaną złotem i srebrem laską tytuł honorowego wójta trafił do Ryszarda Ulickiego – wielkiego przyjaciela Romów.
Na festiwalu w 2004 roku Romowie zaprezentowali inscenizację przedstawiającą porwanie kobiet romskich, co dawniej było ich powszechną tradycją. Jak zwykle na pięknie zaaranżowanej kolorowej scenie występowały romskie zespoły z kraju i zagranicy. W pobliżu sceny można było podziwiać fragment obozowiska romskiego z wozami i namiotami, których używali Romowie podczas swoich wędrówek. Wokół ognisk tańczyły w tradycyjnych kolorowych falbaniastych sukniach piękne kobiety romskie i tradycyjnie ubrani młodzi Romowie. W pobliżu pasły się konie. Starsze Cyganki wróżyły i przybliżały widzom sekrety romskiej kuchni.

Na kolejnych festiwalach gościli znani artyści polskiej sceny muzycznej m.in. Maryla Rodowicz, Janusz Laskowski, Krzysztof Krawczyk, Justyna Steczkowska, Skaldowie, Trubadurzy, Stan Borys, Michał Wiśniewski, zespoły Zakopower i Golec u′Orkiestra. Oprócz swoich znanych przebojów śpiewali w duetach razem z gwiazdami cygańskiej piosenki.

Współprowadzącymi koncerty galowe były popularne aktorki m.in. Katarzyna Cichopek, Katarzyna Jamróz, piosenkarka Justyna Steczkowska oraz prezenterki telewizyjne m.in. Zofia Czernicka, Katarzyna Dowbor czy Anna Popek.

W latach 2008 -2011 Festiwal odbywał się w Glinojecku na terenie woj. mazowieckiego i również cieszył się ogromnym zainteresowaniem.

W 2011 roku podczas jubileuszowego XV Międzynarodowego Festiwalu Piosenki i Kultury Romów przeprowadzony został konkurs Audiotele na przebój piętnastolecia. Do konkursu stanęli wykonawcy znani z poprzednich romskich festiwali: Siostry Rajfer, Hitano, Bogdan Trojanek i Terne Roma, Dziani, Wasyl Junior, Don Vasyl i Gwiazdy Cygańskiej Pieśni. Spośród wszystkich propozycji zwyciężył głosami widzów utwór "Jedno jest niebo dla wszystkich" w wykonaniu zespołu Don Vasyl & Gwiazdy Cygańskiej Pieśni.

Rok 2012 to powrót Festiwalu do Ciechocinka. Jego 16 edycja odbyła się na murawie stadionu sportowego w sąsiedztwie tężni solankowych, które są wizytówką miasta. Podczas Festiwalu Romów 2012 wystąpiły oprócz znanych i lubianych gwiazd romskiej piosenki także gwiazdy polskie m.in. Trubadurzy i Grażyna Brodzińska oraz zespoły z Niemiec – Mr President i Modern Talking Reloaded. Szczególne uznanie publiczności wzbudziły występy tancerzy z Rumunii – zespołu Romafest oraz słowackich wirtuozów – zespołu Cygańskie Diabły. Festiwalowi towarzyszyły również inne wydarzenia propagujące kulturę Romów m.in. premierowy pokaz muzycznego filmu dokumentalnego o kulturze i tradycjach Romów w Polsce pt. „Ostatni tabor”, wystawa prac malarskich romskiego artysty Edwarda Majewskiego z Opatowa zwanego „van Gothem naszych czasów” oraz wystawa eksponatów z Muzeum Etnograficznego w Tarnowie ukazująca życie taborowe Romów.

17 edycja Festiwalu Romów przyciągnęła do położonego na Kujawach uzdrowiska tłumy wiernych fanów z całego kraju i zagranicy. Na scenie zaprezentowali się znani artyści romscy z Rosji – zespół Czarne Perły, Rumunii – zespół Transylwania czy Węgier – zespół Romano Suno. Podczas jednego z koncertów Don Vasylowi towarzyszyli przyjaciele z różnych stron świata m.in. z Turcji, Gruzji, Ukrainy, USA i Wielkiej Brytanii. Nie zawiedli także swoich fanów Bogdan Trojanek z zespołem oraz prawdziwy wirtuoz skrzypiec – Roland Bilicki z zespołem Romanca. Na scenie zadebiutowali nieznani dotąd artyści tacy jak duet Adriano i Elwina oraz młodziutki romski wykonawca Tycjan.

Ubiegłoroczny XIX Międzynarodowy Festiwal Piosenki i Kultury Romów emitowany na żywo jak zwykle prze TVP 2 ukazał niezwykłą różnorodność muzyki romskiej, począwszy od folkloru romskiego, wielokulturową muzykę etniczną na pograniczu muzyki Pop. Wystąpili min : Vera Bila, Leonsia Erdenko, Teatr Pieśni i Tańca Rada z Białorusi, Orkiestra Bałkańskich Trębaczy oraz zespoły polskie zespoły romskie.